Kıyısı Olmayan Deniz

Denizci dostlar, sizlere denizler ve okyanuslar hakkında bilgiler aktarmaya devam ediyoruz. Kuzey Atlantik’te, Florida’nın yaklaşık 900 kilometre doğusunda yer alan Sargasso Denizi, sakin yüzeyiyle çevresindeki güçlü akıntılardan ayrılmakta ve kıyısı olmayan ender deniz alanlarından biri olarak bilinmektedir. Çevresindeki okyanus akıntıları hızla hareket ederken, bu bölgedeki deniz yüzeyinde uzun ve pürüzsüz dalgalar oluştuğu gözlemlenmektedir. Kıyısı ya da adası olmayan bu deniz, adını burada yoğun olarak bulunan “Sargassum yosunu”ndan almaktadır.

Altın kahverengisi Sargassum yosunları, içlerindeki küçük gaz kesecikleri sayesinde su yüzeyinde sürüklenerek geniş alanlara yayılan devasa bir örtü oluşturur. Bu yosun tabakaları, birçok canlı için önemli bir yaşam alanı sunmaktadır. Yosun kümeleri arasında karidesler, küçük balıklar, yengeçler ve yüzlerce omurgasız türü barınmakta ve beslenmektedir. Bilim insanları bu yapıları “habitat adaları” olarak tanımlamaktadır.

Sargasso Denizi’nin bugünkü yapısının temel nedeni, Gulf Stream’in de bir parçası olduğu Kuzey Atlantik Subtropikal Dolaşımıdır. Farklı enlemlerden gelen akıntılar, yüzen maddeleri merkeze doğru sürükleyerek bu bölgede birikmelerini sağlamaktadır. Okyanus akıntılarının oluşturduğu bu büyük çember, Sargassum yosunlarının yoğunlaşmasına ve hiçbir ülkeye ait olmayan, kıyısız bir deniz alanının oluşmasına zemin hazırlamıştır.

Sargasso Denizi’nin, yılan balıkları için de büyük önem taşıdığı belirlenmiştir. Avrupa ve Amerika yılan balıklarının yaşam döngüsü Sargasso Denizi’nde başlamaktadır. Balıklar burada şeffaf larvalar hâlinde dünyaya gelir ve akıntılarla birlikte yıllar süren yolculuklar sonucunda kıtaların tatlı sularına ulaşır. Gittikleri bölgelerde beslenip büyüdükten sonra yeniden Sargasso Denizi’ne döner, burada yumurtalarını bırakarak yaşamlarını tamamlarlar.

Bilim insanları, Sargasso Denizi’nin yalnızca özel bir ekosistem olmakla kalmayıp küresel iklim döngülerinde de önemli bir role sahip olduğunu düşünmektedir. Yaz aylarında yüzey sıcaklığı 29–30 °C’ye kadar çıkarken, kış aylarında 18–20 °C’ye kadar düşmektedir. Bu sıcaklık değişimleri, Atlantik üzerindeki ısı ve nem taşınımını etkileyerek hava akımlarının daha düzenli seyretmesine katkı sağlamaktadır.

Deniz, okyanusun bir parçası olarak aynı zamanda önemli bir karbon yutak alanıdır. Planktonlar atmosferdeki karbondioksiti emmekte; öldüklerinde deniz tabanına çökerek karbonun okyanus derinliklerine taşınmasını sağlamaktadır. Ancak yüzey sularının giderek daha sıcak hâle gelmesi, dikey karışımı engelleyerek alt katmanlardaki oksijen seviyesinin azalmasına yol açmaktadır. Bu nedenle Sargasso Denizi, okyanus asitlenmesinin izlenmesi açısından kritik bir gözlem alanı olarak kabul edilmektedir.

Uzmanlar, Sargasso Denizi ekosisteminin bozulmasının küresel ekosistem üzerinde zincirleme etkilere neden olabileceğini vurgulamaktadır. Yılan balıklarının üreme döngüsünün zarar görebileceği, balina göç yollarının değişebileceği ve Avrupa’daki fırtına rotalarında ciddi kaymalar yaşanabileceği öngörülmektedir. Ayrıca Atlantik Okyanusu’nun ısı depolama kapasitesinin artmasının, iklim değişikliğinin hızlanmasına katkıda bulunabileceği de ifade edilmektedir.

Çeşitli uluslararası kuruluşlar, bölgenin bir “biyolojik çeşitlilik cenneti” olarak korunması gerektiğini belirtmekte; ülkelerin gemi rotalarını Sargasso Denizi’ndeki yosun kümelerinden uzak planlamalarını ve plastik kirliliğini azaltmaya yönelik önlemlerin kısa sürede hayata geçirilmesini önermektedir.

Haritalarda okyanusta küçük mavi bir alan gibi görünen Sargasso Denizi, dünya iklimi ve deniz yaşamı açısından kritik merkezlerden biri olarak kabul edilmektedir. Bilim insanları, bu benzersiz denizin geleceğinin tüm gezegen için büyük önem taşıdığını ısrarla vurgulamaktadır.

Denizci dostlar, okyanusların dünyamızda yaşamın devamı ve dengesindeki etkisinin, yeryüzünün yaklaşık %70’ini kaplayan alanları kadar büyük olduğunu her zaman aklımızda tutalım.
Hep birlikte yaşama, denizlere ve okyanuslara sahip çıkalım ki fırtınalarla daha az karşılaşalım.

Rüzgârlar kolayımıza olsun.
İyi seyirler.

Nalan Yüksel’in Katkılarıyla…